De Kruisweg van de Stilte Abdij van Westvleteren in Ieper

Je was erbij > Overzicht

Tentoonstelling Kruisweg van de Stilte - Ieper - 25/02/2010

In de abdij van Westvleteren zijn momenteel verbouwingswerken aan de gang. Hierdoor moest de kruisweg verwijderd worden. Tijdens de verbouwingswerken maakt de kruisweg een reis door Vlaanderen. Eerst ging de kruisweg naar de parochiekerk van Westvleteren in januari 2009. Na Brugge en een aantal andere plaatsen in de kruisweg momenteel in de Ieperse Sint-Jacobskerk te bewonderen.
Davidsfonds Ieper nodigde op donderdag 25 februari 2010 iedereen uit naar de Sint-Jacobskerk voor de opening van de meditatieve tentoonstelling Kruisweg van de Stilte.
Het laatste avondmaal.
Dirk Debuysere, voorzitter Davidsfonds Ieper en Peter Peene uit Langemark en nationaal voorzitter Davidsfonds zorgden voor de inleiding. Hieronder hun tekst:
Dirk Debuysere: Geen brood en geen wijn op tafel. Enkel ogen die kijken en misschien niet zien. Jezus, de Ziener, centraal in fel wit licht. Apostelen in witte kovel. Hun ogen , open of gesloten, op oneindig.
Dames en heren, beste genodigden, goede vrienden van de Sint-Sixtusabdij, van de kerkfabriek van de Sint-Jacobskerk, van de dekenij Ieper en van het Davidsfonds,
Wat je zonet hoorde, zouden enkele impressies kunnen zijn die bij jullie opkwamen toen je de prachtige triptiek met het Laatste Avondmaal in het voorbije kwartiertje op jullie liet afkomen.

Meer dan 250 mensen schreven zich in voor de feestelijke opening van de meditatieve tentoonstelling Kruisweg van de stilte van Armand Demeulemeester hier in onze Sint-Jacobskerk in Ieper. U bent allemaal van harte welkom. In godsnaam, zouden we kunnen zeggen en we gebruiken dit woordengroepje wel vaker en het is ook de titel van het programma op één waarin Annemie Struyf op zoek gaat naar de motieven voor radicale levenskeuzes. Zo keken en luisterden we geboeid in de laatste twee afleveringen naar de trappistinnen van de abdij OLV van Nazareth in Brecht: gebed, lezing en arbeid op het ritme van elke dag. Sober, eenvoudig, authentiek, radicaal, gekruid met een dosis menselijke twijfel. Gemiddeld meer dan 1,3 miljoen kijkers die kijken en misschien vaak ook niet zien. Massaal en leeg. In godsnaam vragen mensen zich wel eens af: wat zou er aan de hand is met ons geloof en met onze kerk die soms vol maar veel vaker leegloopt?
Peter Peene: 'De broeders van Westvleteren bouwen aan de toekomst': onder dat motto plaatste de abdijgemeenschap van Sint-Sixtus het grote avontuur van de verbouwing van hun abdij. Twee jaar geleden, na een lange tijd van grondige bezinning, van overleg binnen de gemeenschap en met externe specialisten, van zorgvuldig wikken en wegen, van ongetwijfeld - en niet het minst voor het 'gezinshoofd', vader abt - meerdere slapeloze nachten, besloten de trappisten van Westvleteren vol overtuiging te bouwen aan de toekomst. Toen dat nieuws bekend werd gemaakt, kreeg het in de media opvallend veel aandacht. De keuze van de abdij om met de voormalige Vlaamse bouwmeester architect Bob Van Reeth in zee te gaan, was daar zeker niet vreemd aan. Maar vooral wekte het grote verwondering dat in deze tijd een abdijgemeenschap uitpakt met zo'n ambitieus bouwproject, dat de broeders van Westvleteren blijkbaar rotsvast geloven in een toekomst voor hun monastieke gemeenschap. Meteen werd toen duidelijk gemaakt dat het motto 'De broeders van Westvleteren bouwen aan de toekomst' een dubbele betekenis heeft, dat het bouwproject niet alleen een materieel, maar evenzeer en vooral een spiritueel avontuur is.
Sinds eind 2007 weet ik mij - en ik beschouw dat als een groot voorrecht - als lid van het beschermcomité en als medewerker aan diverse projecten intens betrokken bij dat grote bouw-avontuur van de Sint-Sixtusabdij. Ik mag daarbij die dubbele gelaagdheid van het 'bouwen aan de toekomst' van nabij ervaren. Ik zou zelfs bijna durven stellen dat in Westvleteren - waar intussen de werkzaamheden volop aan de gang zijn - nauwelijks in materiële zin gebouwd wordt.
Burgemeester Luc Dehaene was nog net op tijd.
Meer dan 250 mensen schreven zich in voor deze avond.
Dirk Debuysere: Zo was de keuze van de abdij voor architect bOb Van Reeth allerminst toevallig en zeker geen manier om extra aandacht te trekken. In Bob Van Reeth vonden de broeders als het ware een mede-broeder, een zielsverwant, voor wie - zoals hij zelf verwoordt - "het functioneel programma van een gebouw slechts alibi is". Ook in de abdij van Westvleteren zijn het niet de muren, maar de ruimte ertussen, niet het dak, maar de hemel erboven, niet de fundering, maar de aarde eronder die er werkelijk toe doen.
De vijf thema's die Bob Van Reeth bij het bouwproject van Sint-Sixtus koestert, zijn de abdijgemeenschap als het ware op het lijf geschreven: duurzaamheid - eenvoud - verinnerlijking - dierbaarheid - tijdloosheid. 'De gom is belangrijker dan het potlood,' is een van zijn slagzinnen, die zo treffend de cisterciënzergeest uitademt.
Het bouwen van de broeders van Westvleteren, met de keuzes die daarbij gemaakt worden, in respect voor milieu en omgeving, is een krachtig getuigenis van een levenshouding die hoop biedt op een nieuwe wereld, op nieuwe verbondenheid tussen mens en aarde, tussen mens en mens, tussen mens en God.
Peter Peene: Een ander niet onbelangrijk aspect van bouwen en verbouwen is uiteraard de financiering - in dit geval van zeer ingrijpende verbouwing en nieuwbouw geen kleinigheid. Tot vervelens toe krijgen de broeders de vraag of opmerking - waarbij zelfs mensen die de abdij genegen zijn een ondertoon van lichte ergernis niet altijd kunnen onderdrukken - waarom de abdij die toch het beste bier ter wereld brouwt, niet gewoon méér gaat brouwen. In een tijd en een wereld waarin alles economie is, waarin 'hogere doelen' als concurreren en winst maken drijfveren bij uitstek zijn, lijkt het vanzelfsprekend om een succesvol product commercieel nog sterker te gaan uitspelen en om meer te gaan brouwen. Voor een monastieke gemeenschap als die van Westvleteren is dat evenwel allerminst een vanzelfsprekende optie. 'Wij leven niet om te brouwen, wij brouwen om te leven,' zo luidt het verpletterend eenvoudige, maar niet mis te verstane antwoord. Zo verwoorden de broeders hun bewuste keuze om de verhouding gemeenschap - brouwerij, ook in financieel precaire tijden niet aan te tasten. Toegepast op het bouwproject, klinkt het net geciteerde antwoord overigens even overtuigd: 'wij leven niet om te bouwen, wij bouwen om te leven.' Sinds de lancering van het project, mocht de abdijgemeenschap grote solidariteit ondervinden van mensen en van de brede samenleving. Dat geeft hen het vertrouwen dat hun toekomstdroom ook echt zal kunnen gerealiseerd worden en dat keuzes die het zo belangrijke evenwicht tussen 'bidden en werken' (ora et labora) dreigen te verstoren, niet hoeven gemaakt te worden.
Het geloof en het vertrouwen van de broeders van Westvleteren, hun radicale (niet fanatieke!) keuzes, hun diepe verbondenheid, in solidariteit, met mensen en met de samenleving, zijn een krachtig getuigenis van een levenshouding die hoop biedt op een nieuwe wereld, waar mensen in harmonie met de aarde, met mensen en met God kunnen samenleven.
Dirk Debuysere: Het grote bouwproject van hun abdij hebben de broeders van Westvleteren ook heel bewust aangegrepen om de geest en de spiritualiteit van waaruit én waarin zij leven op bijzondere wijze uit te dragen. Sinds vorig jaar worden verschillende grotere en kleinere culturele projecten gerealiseerd, waarmee de broeders hun bouwproject in een ruimer (spiritueel) kader willen plaatsen. Het weze duidelijk: de aandacht mag niet afgeleid worden naar de stenen, het nieuwe gebouw, de materie op zich; niet de muren, maar de ruimte ertussen, niet het dak, maar de hemel erboven, niet de fundering, maar de aarde eronder.
In 2011 verschijnt het grote abdijboek, waarin de geschiedenis van de Sint-Sixtusabdij verteld wordt, maar waarin evenzeer het geloof in de toekomst - onder meer via een 'bouwverslag' - zal worden uitgedragen. Op zondag 24 januari 2010 verscheen een unieke cd Triduum Paschale waarop Capilla Flamenca, Psallentes en de broeders van Westvleteren zelf cisterciënzergezangen voor de Goede Week vertolken. Het programma van de cd is ook te horen tijdens drie concerten, weliswaar zonder de broeders - want ook hier telt het evenwicht! U zal er ongetwijfeld willen bij zijn op vrijdagavond 5 maart 2010 om 20.15 u.. in deze Sint-Jacobskerk in Ieper.
Enkele maanden geleden rolde een verzameling gedachten en wijze woorden rond wonen, huizen en bouwen van de persen. Het gedachtedoosje 'Wonen in Woorden' - waaruit we al enkele keren 'citeerden' - is een uniek 'product' van de broedergemeenschap en verwoordt op verrassende wijze hoe de broeders een ingrijpend bouwproject een plaats geven in hun leven van stilte en gebed.
Peter Peene: En dan is er natuurlijk de meditatieve tentoonstelling ' Kruisweg van de Stilte'. Armand Demeulemeester schilderde in 1979 voor de Sint-Sixtusabdij de monumentale 'Kruisweg van de Stilte', een expressionistisch meesterwerk dat in de pandgang van de abdij de broeders inspireert tot meditatie en niet toegankelijk is voor het brede publiek. Omdat het bouwproject noopte tot een tijdelijke verhuis van de kruisweg, vonden de broeders het een goed idee om het kunstwerk een reis door Vlaanderen te laten maken en op die manier zoveel mogelijk mensen de kans te geven de kruisweg te ontdekken. Maar ook met dit project hopen ze mensen dieper te kunnen raken en inspireren: 'De Kruisweg van de Stilte' is dan ook een meditatieve tentoonstelling, die méér wil laten zien dan het schitterende kunstwerk dat het is.
We zijn ontzettend blij en dankbaar dat de kruisweg ook hier in Ieper op een gastvrij onderkomen kan rekenen, na Westvleteren, Brugge en Laken de vierde halte op een tocht die ook nog naar Gent, Leuven, Antwerpen en Hasselt leidt. De Sint-Jacobsparochie, Davidsfonds regio Westland en Davidsfonds Ieper danken we van harte voor hun inzet om dit project te realiseren. […] Ik wil zeker niet nalaten om de coördinator van de tentoonstelling Mark Butaye te danken, evenals het team dat instaat voor de verhuis en opstelling van de doeken - Frans, Joos en René: het resultaat van hun werk mag alweer gezien worden!
Dirk Debuysere:
Dames en heren, goede vrienden
De culturele projecten die de broeders van Westvleteren naar aanleiding van hun grote bouwavontuur opzetten, zijn een krachtig getuigenis van een levenshouding die hoop biedt op een nieuwe wereld, waar mensen opnieuw op het spoor komen van wat er echt toe doet, van wat wezenlijk is, van verdieping, verinnerlijking, verstilling, van een hersteld evenwicht tussen mens en aarde, tussen mens en mens en tussen mens en God.
'De broeders van Westvleteren bouwen aan de toekomst': we zeiden het al aan het begin dat het project grote verwondering wekte toen het voor het eerst werd bekend gemaakt. Eigenlijk hoefde dat niet eens. De broeders van Sint-Sixtus staan 'gewoon' in een lange traditie van vertrouwvol en hoopvol bouwen aan toekomst voor de zoekende mens. Dag mag wél een wonder heten: het wonder van Westvleteren.
En het is voor ons dan ook een groot genoegen om - na een instrumentaal intermezzo dat onze net 70-jaar geworden Willem Vermandere zal brengen- het woord te geven aan Abt Manu Van Hecke van de Sint-Sixtusabdij in Westvleteren. Na de duiding door de abt luisteren we opnieuw en uitgebreider dan naar kunstenaar Willem Vermandere die ons in woord en muziek zijn eigen-zin-nige kijk op de Kruisweg zal meegeven.
Dan was het tijd voor een instrumentaal intermezzo door Willem Vermandere. Hij werd onlangs 70 jaar en woont al vele jaren in Steenkerke, deelgemeente van Veurne.
Vader abt Manu Van Hecke hield een opgemerkte toespraak. Het was zeer stil in de kerk tijdens zijn toespraak.
En dan gingen we een kijkje nemen naar de kruisweg achteraan de Sint-Jacobskerk.
Armand Demeulemeester en de Kruisweg van de Stilte
De eerste grote ‘cyclus’ die Armand Demeulemeester (Ronse, 1928-2002) schilderde, was de Kruisweg van de Stilte, een opdracht van de broeders van Westvleteren. Het betekende in zijn oeuvre een kantelmoment: het figuratieve zou voortaan de bovenhand halen op het louter abstracte. Het was tevens het moment waarop hij in zijn werk de Bijbel grondig ging verkennen. “Na Westvleteren is de Bijbel zeer sterk in mij gegroeid. Ik ging meer lezen, ik vond zoveel meer dat me diep trof.” zegt hij daarover zelf. Er zouden nog cyclussen volgen: Hooglied, Genesis, nog een tweede kruisweg, te zien in de kapel van het Sint-Jozefsinstituut in Torhout. Ook voor afzonderlijke doeken vond de schilder inspiratie in de Bijbel: ‘Een damp uit de aarde’ werd bij het pausbezoek van 1985 door de Belgische bisschoppen als geschenk aan Johannes-Paulus II aangeboden.
Demeulemeesters kruisweg wijkt bewust af van het klassieke patroon van 14 staties. Met het Bijbelverhaal over het lijden, de dood en de verrijzenis van Jezus als uitgangspunt, kwam de schilder tot 12 ‘staties’, met als ‘opener’ het Laatste Avondmaal (een drieluik) en als ‘bekroning’ de verschijning aan Maria Magdalena. De levensgrote figuren, Christus op kop, dagen de toeschouwer uit, confronteren hem met het mysterie van lijden en dood, maar ook met het hele scala aan thema’s dat Jezus’ lijden en dood oproepen: vriendschap, liefde, verraad, ontgoocheling, wreedheid, wanhoop, angst, opportunisme, berekening, wroeging, berouw, vergeving… Vanuit elk doek kijkt Jezus ons indringend aan: niemand ontsnapt aan zijn blik, zijn oproep, zijn mede-menselijkheid. Wie de confrontatie met deze kuisweg aandurft, wordt geconfronteerd met zichzelf, met alles wat menselijk is, maar evenzeer met de diepste diepte, met het mysterie …, met God?
In 1979 schilderde Armand Demeulemeester in opdracht van de broeders van Westvleteren de ‘Kruisweg van de stilte’. In twaalf expressionistische doeken gaf de kunstenaar zijn eigenzinnige visie op het lijdensverhaal. Iedere statie, olieverf op doek, meet 1,50 x 1,50m. Het laatste avondmaal, driedelig, meet 4,50 x 1,50m. De figuren zijn levensgroot. Meer info op http://www.sintsixtus.be/nl/kruisweg2.htm
Dit majestueus kunstwerk in twaalf delen is voor het eerst integraal toegankelijk voor het brede publiek. Gedurende dertig jaar bleef het binnen de veilige muren van de Sint-Sixtusabdij van Westvleteren. Naar aanleiding van de verbouwing van die abdij krijgt het brede publiek de gelegenheid om de stille schoonheid van dit expressionistisch meesterwerk te ontdekken op acht locaties in Vlaanderen.
Ter plaatse kan men diverse publicaties aanschaffen:
de tentoonstellingsbrochure, een handige gids voor de bezoeker, (€ 2,-)
een reproductie van de Kruisopneming (€ 1,-)
een CD-rom met de staties van deze kruisweg (€ 5,-)
het nieuwe boek ‘De Kruisweg van de stilte. Eigen-zinnig’ (€ 24, 95)
het gedachtedoosje 'wonen in woorden' (€ 7,-)
De tentoonstelliing moet je zeker gaan zien. Het loont de moeite.
En dan was het opnieuw de beurt aan Willem Vermandere voor een uitgebreider optreden.
De tentoonstelling loopt van vrijdag 26 februari tot en met zondag 14 maart en is gratis toegankelijk voor individuele bezoekers en voor groepen tijdens deze openingsuren:
zondag van 10-12u en van 14-17u
weekdagen van 14-17u; op donderdag ook van 19-21u
Groepen die interesse hebben voor een geleid bezoek, kunnen hiervoor een afspraak maken met het secretariaat, via secretariaatkruisweg@sintsixtus.be
Dank aan Dirk Debuysere en Peter Peene voor het gebruik van hun teksten.